آشنایی با خط معلی

آشنایی با خط معلی

اثر استاد حمید عجمی

هنر اصیل و پاک در نزد ایرانیان در تمام زمینه ها، چه شعر و ادبیات، چه در معماری، چه در صنعت، چه در نگارگری و موسیقی و… دنیایی را خلق نموده که هنر و هنرمند در فضایی بدون هیاهو و زیور، فقط می اندیشند و پاسخشان عرق ریزانی است که محصول  این خلسه عرفانی و روحانی است. هنر خوشنویسی و خوشنویسان این مرز و بوم نیز از این قاعده و سلوک مستثنی نبوده اند و خود خالق و یا از اولین کاشفان دنیای زیبا نویسی اند.

هنر خوشنویسی، شرح زندگانی اساتید و شرح شکل گیری رسم الخط ها شاید به چندین مجلد بیانجامدکه همگان از ظهور نسخ تعلیق، ثلث، شکسته و خوشنویسان آن و عوالمی که گذشته، آگاه و همزادپنداری کنند که چگونه این سلوک عارفانه خوشنویسان سینه به سینه گشته و گردیده و می گردد. اما آنچه که از آن همه و این همه که پیش رو داریم از رسم الخطی مقدس که نام آن دهان به دهان و دیده به دیده می گردد و آیتی است از یادگاری پاک، که آنچه را فرا می گرفت از وحی جبرئیل امین، کاتبی امین تر به اوج عالم علم می نگاشت. رسالت، نبوت، و امامت را باقلم ولایت مدارانه با مرکب کوثری که عطایش شده بود از خم غدیر تا صبح روزی که طنین «فزت و رب الکعبه» روی سجاده اش ریخت، مشق شب های کوفه اش بود و علی «علیه السلام» حالا که نه، بلکه بوده و هست، مشق شب سیاه مشق های هنرمندی که روح و روانش در مسیر باران فیض و مدد اوست. بارانی از ارادت یک دنیا محبت که در وجود خوشنویس صاحب ذوق و سرشار از ایمان، شکوفه های رسم الخط «معلی» پرورانده شد و حالا کعبه و مولود این شکوفایی هم به یاد حجرالاسود، قلم را شکافت بنام یک مولود پاک آسمانی منتصب به مولی الموحدین علی بن ابی طالب علیه السلام.

 

حمید عجمی و خط متوسلانه اش به مولا را خوشنویسان بسیاری از سال ۱۳۷۸ هجری شمسی می شناسند. هنرمندان اهل دلی که ناگفته پیداست، می دانند که خط معلی نامی است که برایندی از نام امام ولایت، علی علیه السلام است. نوعی خط حماسی، عاشورایی و آیینی است. سروشی است از خروشیدن روح و اهل فن و ذوق در ترکیب ها می توانند نمادهای وقایع جان سوزی که گذشته است را با دیده جان نظاره کنند. قامت کشیده «الف» یار ، زخم یاس ، زهر عشق ، آتش نیستان ، کاروان خورشید ، عطش آب ، بیرق علمدار ، غربت و … .

قلیان روحی حمید عجمی در نگارش معلی او را در اوج سلیقه و خلاقیتش در نوع ترکیب بندی در این خط، نماینده تمام ذوق و استعداد هنرمند خوشنویس ایرانی کرده است. ذوق و هنر استاد عجمی آنجا که خصوصیات بارز آن علاوه بر نوین بودن خط معلی را متذکر می شود ، ارتباط سریع آن با مخاطب خاص و عام را به جمع دیگر خطوط ایرانی پیوند داده است. جذابیت و تأثیر گذاری خط معلی نیز به خاطر انعطاف و کرشمه حروف و در عین حال همراه با خشم در ترکیب ها و کلمات است و می توان گفت این دو ویژگی هم زمان را به جاذبه و دافعه امام علی علیه السلام نسبت داد. ترکیب ها و قطعه های معلی چون فرشی با طرح های اسلیمی و گل و مرغ در هم تنیده ، بیننده را وادر می کند تا باتمام حواسش به عمق حروف و کلمات برود. از آن گذشته هر اثر هنری که از اعماق جان براید لاجرم بر اعماق جان مخاطبانش خواهد نشست که معلی این گونه است.

معلی با توجه به تفاوت ها و تمایزها و ویژگی های منحصر به فرد خود خطی است با شباهت به ثلث و نسخ. از ویژگی‌های این خط ،  قامت بلند و سماع و ستیز حروف در کلمات است. در این خط حرکت قلم از شش دانگ به سمت ضعف دفعتاً حرکت می‌کند و شیب نوک قلم باید کمی تیز تر نسبت به قلم های مورد استفاده در نستعلیق و شکسته آن باشد. خصوصیت دیگر این خط در هم تنیدگی حروف و کلمات است که حروف هنگام نوشتن، می‌توانند به راحتی از بین یکدیگر تردد کنند که باعث جذابیت و درگیری ذهن مخاطب با اثر مورد نظر می شود ، لذا از خط معلّی بیش‌تر در سطر نویسی و قطعه نویسی استفاده می‌شود تا کتابت و از مهمترین ویژگی های این خط شکست های ناگهانی و قالب شکنی هایی ست که به روحیه بشر مدرن نزدیک تر است و پتانسیل بالایی برای استفاده در معماری را در خود جای داده است. هم اکنون تعدادی از خوشنویسان به توسعه و گسترش این خط زیر نظر حمید عجمی مشغولند.

حميد عجمي متولد ۱۳۴۱ در تهران است. وی از پانزده سالگی به خط پرداخت و مدت ۱۲ سال نستعلیق را نزد استاد غلامحسین امیرخانی و ۴ سال نزد کیخسرو خروش در انجمن خوشنویسان ایران آموخته است. او در سال ۵۶ وارد انجمن خوشنويسان شد و مدت چهار سال شاگرد استاد كيخسرو خوروش بود. پس از آن حدود هشت سال شاگرد استاد غلام حسين اميرخاني بود. مشوق اوليه عجمي براي خوشنویسی پدرش بود. پس از جنگ، فكر اصلي خود كه سالها بود در ذهن داشت را دوباره زنده كرد، ولي تا سال ۷۵ اتفاقي نيفتاد و سرانجام در اين سال بود كه خط معلي پا به عرصه وجود گذاشت. از آن هنگام تاكنون، عجمي و خط ابداعي اش، با انتقادهاي شديدي مواجه شده اند، اما او همچنان به كار ادامه مي دهد. وب سایت شخصی او هم اکنون دایر است و اطلاعات تماس و بسیاری از آثار خود را برای مشاهده در این وب سایت به آدرس : « www.moala.net » قرار داده است.

   استاد حمید عجمی ، مبدع خط معلی

برخي از مسئوليت ها و فعاليت هاي اين استاد گرانقدر به شرح زیر می باشد :

– مدير مركز هنرهاي تجسمي.
– مدير گروه خوشنويسي.
– مديرعامل مؤسسه فرهنگ فردا.
– عضو فرهنگستان هنر، گروه هنرهاي سنتي.
– عضو رسمي انجمن خوشنويسان ايران.
– برگزيده خادم قرآن كريم سال ۸۳٫
– رئيس فرهنگ و هنرهاي اسلامي امامزاده صالح عليه‌السلام.
– عضويت در مركز طبع و نشر قرآن كريم.
– عضو هيأت سياستگذاري جشنواره خوشنويسي جهان اسلام.
– عضو هيأت سياستگذاري و انتخاب و داوري سال امام علي عليه‌السلام.
– دبير هنري مجتمع هنر و ادبيات در خدمت جنگ.
– عضو هيأت كارشناسي حوزه‌ هنري.
– عضو ميهمان شوراي تخصصي مركز هنرهاي تجسمي.
– داور جشنواره‌هاي دانشجويي دانشگاه آزاد.
– داور مجتمع هنر و ادبيات در خدمت جنگ.
– تأليف كتاب ميرزا محمدرضا كلهر.
– شرح عرفاني آداب‌المشق ميرعماد.
– وضع خط معلی

برخی از آثار استاد حمید عجمی :

  

 

  

برای دسترسی به اطلاعات بیشتر در مورد خط معلی و آشنایی گسترده تر می توانید به و بسایت شخصی استاد حمید عجمی و یا وب سایت « http://moala.blogfa.com » مراجعه کنید و  آثار مختلفی از استاد عجمی و دیگر اساتید را مشاهده کنید. هم چنین کتاب های مختلفی در جهت آموزش رسم الخط معلی از مقدمات آن مانند حروف و مفردات تا چگونگی ترکیبات و شیوه های سطر نویسی و قطعه نویسی تألیف شده است. از جمله این کتاب ها به کتاب « آموزش خط معلی» نوشته شده توسط «حسین شیری» از انتشارات «هم میهن» می توان اشاره کرد که در جلد اول آن به آموزش های اولیه مانند تراش قلم ، کاغذ و زیردستی ، و آموزش نوشتن حروف و مفردات و نقطه گذاری و سطر نویسی پرداخته است. در جلد دوم با تأکید بیشتر بر ترکیب بندی ، فضاسازی ، فرم و ریتم توأم با خلاقیت در نگارش خط معلی به علاقه مندان این امکان را می دهد که با جسارت و پویایی بیشتر به هنر آفرینی بپردازند.

کتاب آموزش خط معلی نوشته حسین شیری

مجله اینترنتی چی گه

7 دیدگاه در“آشنایی با خط معلی

  • تیر ۹, ۱۳۹۵ در۱۱:۱۳ ب.ظ
    پیوند یکتا

    بسیار عالی، آیا در زمینه خط معلی دوره آموزشی وجود دارد؟؟همچنین در این خط امکان خوشنویسی با خودکار است؟؟

    پاسخ
    • تیر ۹, ۱۳۹۵ در۱۱:۴۳ ب.ظ
      پیوند یکتا

      سلام
      دوست عزیزی که با نام من نظر گذاشتید ممنونم .
      بله شما میتونید اگر امکانش هست به آموزشگاه های خوشنویسی و یا انجمن خوشنویسان شهرتون سری بزنید . ویا با تهیه کتاب های آموزشی خودتون تمرین کنید اما حتما زیر نظر استاد باشید تا بتونید اشکالاتتون رو برطرف کنید.
      خط معلی دارای نیاز به قلم نی دارد چون برخی از حروف اون دارای ظرافت های خاصی هست و البنه با خودکار هم میشه نوشت ولی اون طرافت هایی که داره شاید زیاد به چشم نیاد.

      پاسخ
  • تیر ۹, ۱۳۹۵ در۱۱:۵۴ ب.ظ
    پیوند یکتا

    سلام
    متن جالب بود. یه سوال داشتم : حرف “ه” در وسط کلمه به چند صوت میشه نوشت؟ در دو شکل بالا به دو صورت متفاوت نوشته شده آیا به صورت دیگه ای هم میشه نوشت؟

    پاسخ
    • تیر ۱۲, ۱۳۹۵ در۵:۵۲ ب.ظ
      پیوند یکتا

      سلام. بله به طور کلی خط معلی یک خط انعطاف پذیره و بستگی به ذوق و خلاقیت خطاط داره و همچنین نوع ترکیب ها و قطعه ها همدر انتخاب شکل حروف تاثیر داره.

      پاسخ
  • تیر ۱۱, ۱۳۹۵ در۱:۴۵ ب.ظ
    پیوند یکتا

    خیلی زیباست

    خیلی ممنون از مطلب مفیدتون

    پاسخ
  • تیر ۱۱, ۱۳۹۵ در۶:۳۳ ب.ظ
    پیوند یکتا

    واقعا زیباست.
    افسوس که این روزا هنر، خریدار ندارد!!!!!!!!

    پاسخ

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *